1. kể chuyện:
mình bắt đầu 2024 với rất nhiều câu hỏi và mục tiêu về ba chủ đề: học tập, công việc, trải nghiệm.
yêu đương không nằm trong danh sách đó.
ấy vậy mà. (dù-rất-bận), cả-một-cái-tháng-tư-vừa-rồi, mình nghĩ về một nghìn lẻ một câu hỏi xoay quanh chuyện yêu:
yêu là gì?
tại sao phải yêu?
yêu và thích khác nhau như thế nào?
biểu hiện của tình yêu là gì?
có thể hay không và làm thế nào để đo lường và đánh giá được biểu hiện đó?
yêu là trạng thái cảm xúc hay kỹ năng thể hiện? hay là cả hai? và nếu là cả hai, thì phân biệt ra sao?
…
và giữa hành trình (làm khổ bản thân) tự hỏi, đọc, lắng nghe và dĩ nhiên – đọc, mình gặp lại một mô hình phổ biến về tình yêu.
2. 5 ngôn ngữ tình yêu:
5 Ngôn Ngữ Của Tình Yêu (5 Love Languages), là một mô hình được phát triển bởi Tiến Sĩ Gary Chapman (1992) dựa trên nhiều năm kinh nghiệm làm tư vấn tâm lý hôn nhân gia đình.
chỉ cần vài thao tác tìm kiếm về cụm từ này, bạn dễ dàng tìm thấy những danh sách câu hỏi dài để bản thân nhìn nhận lại xem mình thuộc nhóm người sử ngôn ngữ tình yêu nào trong 5 nhóm:
1. Lời yêu thương (Words of affirmation)
2. Thái độ ân cần (Acts of service)
3. Quà tặng (Gifts)
4. Cử chỉ thân mật (Physical Touch)
5. Thời gian chất lượng (Quality Time)
rất nhiều bài báo cũng đã chia sẻ về nghiên cứu này như một “thuốc thần” cho tình yêu, bổ sung nhiều thí nghiệm thực nghiệm để hỗ trợ cho mô hình này: Egbert & Polk (2006), Surijah & Septiarly (2016), Hughes & Camden (2020). các thí nghiệm đều trả về kết quả đồng thuận cao với tính hợp lý của mô hình.
nghe cũng quá là uy tín đi?
3. khi nghiên cứu khoa học không khoa học:
nhưng có cái này uy tín hơn này: không-có-nghiên-cứu-xã-hội-nào-là-hoàn-toàn-đúng-hoặc-sai.
chỉ vài cú click chuột, mình tìm thấy (rất nhiều) những bài phản biện tính đúng đắn của mô hình vì 2 vấn đề lớn:
vấn đề 1: mô hình có kết luận rằng một người sẽ xu hướng yêu thích một ngôn ngữ này hơn những ngôn ngữ khác.
và phân hóa trong xu hướng lựa chọn (preference of choice) là một đề tài gây SIÊU nhiều tranh cãi và bàn tán – với những ví dụ phổ biến như MBTI (introvert, extrovert, ambivert ), hay trong tổ đội Khoa Học về Việc Học là Phong Cách học Tập/ Learning Styles (visual, audio, reading, kinethetics).
vấn đề 2: mô hình này kết luận: ngôn ngữ của tình yêu CHỈ gói gọn trong 5 loại kể trên, nói cách khác, tất cả các cử chỉ, hành động, thái độ khác đều có thể được quy về 5 loại này.
và điều này bỏ qua các yếu tố khác về phát triển xã hội, văn hóa, vốn ngày càng phức tạp. ví dụ, mình thích một nghiên cứu của Impett (2013) nói về câu chuyện khi mình yêu một ai đó, mình chú trọng hơn đến “sự phát triển của chính bản thân mình và đối tác” (personal/partner growth) và “sự tự chủ trong quyết định” (autonomy). mình đồng tình với kết luận của họ rằng hai yếu tố này khó có thể xếp vào 5 ngôn ngữ ở trên.
nghiên cứu khoa học hành vi (behavioral psychology) là bộ môn khó-thật-sự-khó.
mà lại chả thế. loài người ngầu mà.
quả não bộ tinh vi, xử lý cả tính thời điểm (context) và tính nhất quán (consistency) khi đưa ra quyết định này đâu dễ để được thấu hiểu chỉ với vài từ khóa ngắn xinh?
4. học yêu.
nhưng cũng có cái này quan trọng hơn này: việc-một-nghiên-cứu-không-hoàn-toàn-đúng không đồng nghĩa với việc nó vô giá trị.
mình vẫn rất thích mô hình 5 Ngôn Ngữ của Tình Yêu.
nhưng mình không có ý định dùng mô hình này để rập khuôn cho các lựa chọn của bản thân và bào chữa cho các hành vi của mình.
thay vào đó, mình muốn dùng mô hình này để khơi gợi cảm hứng, định hướng, luyện tập và trò chuyện cởi mở hơn về việc yêu.
thay vì khăng khăng “em không thích nói lời yêu – vì ngôn ngữ của em không phải là affirmation words”.
hay là thử: “ồ – affirmation words là một cách để thể hiện tình yêu, mình sẽ tập nói lời yêu thương một người nhiều hơn để họ hiểu được điều đó.”?
thay vì khăng khăng “anh không giỏi thể hiện thái độ ân cần, nên thôi anh tặng quà em nhé?”
hay là thử: “anh chưa hiểu và quen với việc thể hiện thái độ ân cần nhưng anh muốn làm điều đó với em, với em, thái độ ân cần là gì?”.
và dù mình vẫn là một em bé khốn khổ trong chuyện yêu đương với hàng nghìn câu hỏi về tình yêu mà mình không chứng minh được, mình biết mình thật sự mong muốn một điều: thế giới này được bao bọc trong tình yêu và sự tử tế.
và để làm được điều đó, tiền đề cần hình thành là: yêu phải là một kỹ năng có thể luyện tập được.
mình đang học yêu. bạn đang học yêu như thế nào?
Nguồn tham khảo:
- Guy-Evans, O. (2024, January 24). The 5 love languages: How to receive and express love. Simply Psychology. Reviewed by S. McLeod. https://www.simplypsychology.org/love-languages.html
- Storey, D. (2024, January 23). Study refutes concept of love languages. Psychiatrist.com. https://www.psychiatrist.com/journals/collections/topics/cme/spotlight/authors/study-refutes-concept-love-languages
- Pomeroy, R. (2024, February 13). Everyone is wrong about “Love Languages.” Here’s why. Big Think. https://bigthink.com/neuropsych/everyone-is-wrong-about-love-languages/
- Sima, R. (2024, January 15). Does your ‘love language’ really matter? Scientists are skeptical. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com
- Impett, E. A., Park, H. G., & Muise, A. (2024). Popular Psychology Through a Scientific Lens: Evaluating Love Languages From a Relationship Science Perspective. Current Directions in Psychological Science, 33(2), 87-92. https://doi.org/10.1177/09637214231217663
chuyện học yêu là bài viết số 3 trong 12 tuần thử thách viết về chủ đề học tập của mình.
#wotn#vietdeuvahay #vietdenchet
và nếu bạn thích cách mình nói về việc học, cùng muốn mình trao đổi thêm về cách cá nhân hóa việc học cho bản thân dựa trên Khoa Học Về Việc Học (Learning Science) để hành trình học tập là một hành trình an toàn và vui vẻ, mình xin làm liều để lại chiếc link ở đây mời bạn ghé chơi ạ:
Huong, sometimes Jean's journey with the flaws 